Uzun zamandır aklımda araştırmam gerektiğini düşündüğüm bir konu: Ne yediğimiz, ne içtiğimiz kadar nerede pişirdiğimiz de önemli.
 
Yemek pişirdiğimiz kapların çoğu yüksek teknoloji ürünü, teflon (PTFE’nin ticari adı) tavalardan tutunda, seramik, cam, döküm, çelik tencerelere kadar çok geniş bir yelpaze.  O nedenle bu hafta teflon ve yapışmaz yüzey malzemelerle ilgili araştırmayı kaleme aldım.
  
Sanırım1987 anneler günündeydi annem anneanneme teflon bir tava satın almıştı. O zamana göre oldukça pahalı olduğunu hatırladığım bu hediyede pilav-yumurta yapışmıyor ayrıca hemen temizleniyordu ve anneannem onu çok sevdi. Kimselere vermeden uzun yıllar kullandı. Aradan 20 yıl geçti (2006 yılı) ve teflonun insan sağlığı üzerine etkileri ortaya çıkmaya başladı. Aslında bu yapışmaz yüzeyli tava-tencereler 1946 yılında Amerika’da satışa çoktan çıkmıştı 1.

Yapışmaz yüzeylerin baş tacı olan teflon sürtünme katsayısı oldukça düşük polimerik bir malzemedir. PTFE’nin henüz kanıtlanmış bir zararı olmasa da ancak onu işlemek ve yapışmaz yüzeyleri elde etmek için kullanılan PFOA muhtemel kanserojen listesine alınmıştır 2.  

Tencere ve tavaların dışında diğer yapışmaz yüzeylerin, şekerleme ambalajları, patates kızartması kutuları, pizza kutuları, kâğıt tabaklar ve gıda sektörü dışında da pek çok  alanda kullanılmaktadır 3

Teflon yüzeyli malzemelerin 350 C üzerindeki sıcaklığa maruz kaldıkları zaman zararlı gaz çıkarmaları ile tehlike potansiyelleri ortaya çıkmıştır. Bu gaz çıkışı gözler, boğaz ve burunda tahrişe yol açabilmekte ve akciğerler ise hedef organ konumundadır. Grip benzeri semptomların ortaya çıkması söz konusudur. İnsan üzerinde etki etme dozunun hala çalışmalarla tespit edilmediği ancak bu gazın kanaryaların (kuşlar daha hassas olduğu için) ölümüne yol açtığı belirlenmiştir 4,5.  

Johns Hopkins Üniversitesinde yapılan bir araştırmaya göre yeni doğan bebeklerin göbek bağlarında alınan kan örneklerinde teflon bazlı PFAO’ya %99 oranında saptandığı bildirmiştir 6.

Teflon bazlı yapışmaz yüzeylerde kullanılan maddeler doğada serbest halde bulunmazlar, ancak 2 Mart 2006 tarihinde çevre koruma ajansının (EPA) yayımladığı rapora göre teflon bazlı maddelerin okyanuslardaki balıklardan alınan örneklerde ve okyanus sularında çok yüksek düzeye ulaştığı belirtilmiştir. Bu oran sadece yapışmaz yüzey tavaların üretimi ile alakalı değildir. Dünyada bu malzemeleri en çok kullanan 8 şirket yaptıkları bir anlaşmayla 2010 yılına kadar PFAO kullanımının çevresel salımı % 95 oranında azaltmayı kabul ettiklerini bildirmişlerdir 7

1946 yılından bu yana bize teflonu sunan Dupont geçtimiz yıl 671 milyon dolar bedel ödemekle cezalandırılmıştır. Nedeni ise Amerika’nın Ohio nehrini kirletmesi ve içme suyuna karışan PFOA’dır 8

Bizim ülkemize gelince 2006 yılından bu yana dünyada teflon bazlı malzemelerle ilgili farkındalık artarken bizim raflarımızda promosyon teflon tavalar hala son derece uygun fiyatlara satılmaktadır.

Ne yapmalıyız;

Teflon tava kullanımı ile ilgili en iyi bildiğimiz doğrudan başlayalım.
- Teflon tava kullanacaksak muhakkak çizilmemesine dikkat etmeliyiz.
- Ucuz ve kalitesiz tavaları tercih etmeyelim.
- Teflon tavayı veya tencereyi ocağın üstünde boş halde ısıtmayalım (350 C kritik sıcaklık)
- Kızartma yaparken yağı yakmayalım, hatta kızartmalı sıcaklık kontrollü fritözlerde yapmayı tercih edebiliriz.
- Tencere ya da tavanızı alt tabanından geniş ocaklarda kullanmayalım.
- Çizilme riskine karşı metal kaşık ve bıçak gibi aletlerle tencere tavamızı temas ettirmeyelim ve bulaşık makinesinde yıkamayalım.
- Ocağın üstünde sürüyerek taşımayalım  ve zemine sert bir şekilde koymayalım 9

Ya da teflon tava kullanmayalım :) Alternatifleriyle ilgili yazmaya devam edeceğiz. 

Sevgiler

Filiz Özmıhçı Ömürlü
 
0
0
0
s2smodern